موراد قەرەیلان، فەرماندەی هێزەکانی پاراستنی گەل (هەپەگه) رایگهیاند، هێرشهكانی سهر رۆژاڤا پیلانگێڕیی و پیلانێکی گەورەیە، دەوڵەتانی هەرێمەکە وەک تورکیا، سعودیە، قەتەر و ئوردن و هێزە نێونەتەوەییەکانی وەک ئەمریکا، بریتانیا، ئەڵمانیا و فڕەنسا ئەم پیلانەیان پەسەند کردوە، پێشتر دەرکەوتوە کە ئەوان پێشوەختە خۆیان بۆ ئەە ئامادە کردوە، دهشڵێت، “خوشک-برایەتی گەلان و هێڵی نەتەوەی دیموکراتیک، هەڵە نییە، ئەوەندەی بزانین، هەسەدەش هەوڵدەدات لەسەر ئەم بنەمایە بجوڵێتەوە”.
موراد قەرەیلان له چاوپێكهوتنێكدا لهگهڵ ستێرک تیڤی لهبارهی دۆخی رۆژاڤای كوردستان، باسی لهوهكردوه، “لەنێوان هەسەدە و حکومەتی دیمەشقدا دیالۆگ هەبون، پێشتر کۆبونەوەیەکی گرنگ لە 4ـی کانونی دوەم هەبو و بەپێی ئەوەی لە ڕاگەیاندنەکاندا بینرا، نزیک بون لە گەیشتن بە ئەنجامێک، بەڵام دەستوەردان لەو کۆبونەوانە دەکرێت و کۆبونەوەکە تێکدراوه، ڕۆژێک دواتر لە پاریس كۆبونهوهیهك بەڕێوەچو، ئەو کۆبونەوەیە بە سەرۆکایەتی ئەمریکا و لە نێوان سوریا و ئیسرائیلدا بو، بەڵام تورکیاش لە ڕێگەی سوریاوە بەشداری کرد، دوای ئەم کۆبونەوەیە هێرشەکان بۆ سەر حەلەب بەبێ هیچ هۆکارێک دەستی پێکرد”.
ئاماژهی بهوهشكردوه، ئەوە بەڕونی پیلانگێڕیی و پیلانێکی گەورەیە، دەوڵەتانی هەرێمەکە وەک تورکیا، سعودیە، قەتەر و ئوردن و هێزە نێونەتەوەییەکانی وەک ئەمریکا، بریتانیا، ئەڵمانیا و فڕەنسا ئەم پیلانەیان پەسەند کردوە، پێشتر دەرکەوتوە کە ئەوان پێشوەختە خۆیان بۆ ئەە ئامادە کردوە. بە واتایەکی دیكهه هەمو ئەو کۆبونەوانە بۆ پەردەپۆشکردنی ئەم بابەتە ئەنجامدران، بەڵام لە جەوهەردا دیزاینێکی نوێ هەیە، دیارە لەم دیزاینەدا جێگەی کورد نییە.
موراد قەرەیلان دهڵێت، “لە سوریا، جۆلانی سەرۆکی هەتەشەیان هێنایە دیمەشق و دەیانەوێت دەوڵەتێکی نوێ لە دەوری ئەم کەسە بنیات بنێن، بەڵام هەسەدە لە دەرەوە دەهێڵنەوە کە لە کورد و عەرەب و ئاشوری-سریانی و گەلانی دیکە پێکهاتوە و سوریای لە دەستی داعش ڕزگارکردوە، کوردەکانی ڕۆژاڤایان وەدەرنا، لێرەوە، دەرکەوت لە دیزاینە نوێیەکەدا جێگەی کورد نییە، واتە هەروەک دوای جەنگی جیهانی یەکەم، لەناو دیزاینە نوێیەکەدا جێگەیەکیان بە کورد ڕەوا نەبینیوە، دوای جەنگی جیهانی دوەم کوردیان خستە دەرەوەی دیزاینەکە، ئێستا جێیەک بۆ کورد لەم دیزاینە نوێیەدا نییە”.
لهبارهی ئهوهی كه دهوترێت پڕۆژەکەی هەسەدە لەسەر بنەمای خوشک-برایەتی گەلانی کورد و عەرەب و سریان شکستی هێناوە، قهرهیلان وتی، “ئەوە هەڵوێستێکی نەتەوەپەرست و بەرتەسکە، خوشک-برایەتی گەلان و هێڵی نەتەوەی دیموکراتیک، هەڵە نییە، ئەوەندەی بزانین، هەسەدەش هەوڵدەدات لەسەر ئەم بنەمایە بجوڵێتەوە، سیستەمی باکور و ڕۆژهەڵاتی سوریا لەسەر بنەمای سیستەمی فیوداڵی و چینی دەسەڵاتدار نییە، سیستەمێکە لەسەر بنەمای زەحمەتکێشانی عەرەب-کورد-ئاشوری-سریانی بنیات نراوە، ئەوانەی پشتیان کردە هەسەدە ئەم چینە دەسەڵاتدارە و سەرۆک عەشیرەت و شێخەکان بون؛ ناتوانین بڵێین هەمو عەرەبەکان بەو جۆرەن، وەک ئەوەی بیستومانە، هێشتاش چەندین شەڕڤانی عەرەب لەنێو ڕیزەکانی هەسەدەن و شەڕدەکەن و چەندین شەهیدیان بەخشیوە”.
رونیشیكردهوه، “شێخەکانی عەرەب زیاتر سەیری هاوسەنگییەکان دەکەن. کێ بەهێز بێت لایەنگریی ئەو دەکەن، سەردەمێک ڕژێمی بەعس بەهێز بو، لایەنگری ئەو بون؛ پاشان داعش هات و پەیوەندییان پێوە کرد، پاشان کە بینییان هەسەدە بەهێزە، پشتگیریان لە هەسەدە کرد. بەڵام لەم دواییانەدا کاتێک زانیان ئەمریکا و هاوپەیمانی نێونەتەوەیی پشتیوانی لە هەسەدە ناکەن، یەکسەر هەڵوێستی خۆیان گۆڕی. سعودیەش لەم کارەدا ڕۆڵی هەیە. هێشتا هەموو شێخ و سەرۆک عەشیرەتەکان خراپ نین، دەبێت هاوکاری کورد و عەرەب بەردەوام بێت، پێداگری لەسەر خوشک-برایەتی لەگەڵ کورد بکرێت، دەبێت ئەوانەی بەهەڵە بیردەکەنەوە و دژی خوشک-برایەتی عەرەب و کوردن، لەم بۆچونە هەڵەیە بکشێنەوە”.
پهیوهست بهوانهی كه دهڵێن، “هێزەکانی هاوپەیمانان و ئەمریکا، هاوکاری هەسەدەیان کرد، هەسەدەیان بەکارهێنا و پاشان قەسەدەیان فرۆشت”، قهرهیلان وتی، “ئەگەر هەسەدەیان کڕی بێت، دەتوانن باس لە فرۆشتنی هەسەدە بکەن، ئاشکرایە هەسەدەیان نەکڕیوە تا بیفرۆشن، ئەم شرۆڤانە ڕاست نین، نە کڕین هەیە نە فرۆشتن، ئەوەندەی ئێمە دەزانین، هەسەدە ستراتیژی هێڵی سێیەمی هەڵبژارد و درێژەی پێدا، ڕەنگە هەندێک کەموکوڕی لەم ڕوەوە هەبێت، بەڵام دەزانرێت کە ڕێبازە گشتییەکەی بەم ئاراستەیە بوە، شەڕێک لە دژی داعش هەبو و لەسەر بنەمای ئەم شەڕە بەشێک لە عەرەبەکان، ئاشوری-سریانەکانیش پەیوەندییانکرد بە هێزەکانی هەسەدەوە”.
ههروهها وتیشی، “هاوپەیمانی نێونەتەوەییش هاوپەیمانییەکی تاکتیکی لەگەڵ هەسەدە پێکهێنا. بەرپرسانی ئەمەریکا پێشتر دەیان جار ڕایانگەیاندوە کە ئەم پەیوەندییە پەیوەندییەکی تاکتیکییە، تاکتیک واتای چییە؟ واتا ڕۆژێک دێت ئەم پەیوەندیی و هاوپەیمانییە دەپچڕێت”.
موراد قهرهیلان وتیشی، “کشانەوەی هەسەدە لە تەبقە، ڕەققە و دێرەزور هەندێک لایەنی پیلانگێڕییەکەی ئاشکرا کردوە، پیلانگێڕییەکە چی بو؟ بۆ ئەوە بو ئەو شەڕە بکاتە شەڕی کورد و عەرەب، بەپێی ئەو زانیارییانەی دەستمان کەوتوە، لە میدیاکانی تورکیشدا بڵاوکراوەتەوە، کاتێک هەسەدە لە ڕەققە کشایەوە، ئەو کشانەوەیە پلانەکانی ئەوانی پوچەڵکردەوە، دەبێت ئەمە ببینرێت،دەڵێن هەسەدە شکستی خواردوە، ئاخر هەسەدە بڕیاری شەڕی لەو شارانە نەدا؛ بڕیاری کشانەوەیدا”.
رونیشیكردهوه، “ئێستا هەسەدە بۆ سنووری کوردستان کشاوەتەوە و لێرە نیشتەجێ بوە، ئەوەندەی دەبینین نزیکەی هەفتەیەک تێپەڕیوە کە چەتەکان هیچ پێشکەوتنێکیان بەدەست نەهێناوە، لەوێ بەرخۆدان هەیە، ئەوەندەی ئێمە دەزانین و چاودێری پێرفۆرمانسی هەسەدە بە ڕونی لەم شەڕەدا دیارە، هەروەها لە چەتەکان ئەزمونیان زیاترە، لەوانەیە ئەو چەتانە تەکنەلۆژیای گەورەیان هەبێت، لایەنگریان هەبێت، گروپێکی گەورەن؛ ئەوە ڕاستە، بەڵام لە شەڕدا لە گۆڕەپانی هەسەدە، هەسەدە دەتوانێت کوردستان بپارێزێت، دەتوانێت لەم شەڕەدا بەرخۆدانێکی مەزن و مێژویی نیشان بدات و سەرکەوێت، نمونەی ئەوەش زیندانی ئەتقانی ڕەققەیە، لەوێ هێزێکی بچووکی هەسەدە هەبو، چەتەکانی هەتەشە ئەوشوێنەیان گەمارۆدا”.
پهیوهست به ههڕهشهكانی حكومهتی سوریا، قهرهیلان وتی، “دەمەوێت هەندێک لەسەر حکومەتی ڕاگوزەر ڕاوەستە بکەم، هەمیشە لێدوان دەدەن و زمانی لێدوانەکانیان هەمان زمانی دەوڵەتی تورکە، دەوڵەتی تورک هەرکاتێک بیەوێت هێرش بکاتە سەر جێگەیەک دەڵێت، ‘پەکەکە لەو جێگەیە هەیە’ و پەکەکە دەکات بە پاساو، هەمیشە هەمو تاکێکی گەلی کوردی وەک پەکەکەیی دەبینێت، ئیدی ئەمە ڕون و ڕەوانە، لە ئێستادا دەبینرێت ئەو کەسانەی دەڵێن نوێنەرایەتی حکومەتی دیمەشق دەکەین هەمان زمان بەکاردەهێنن، دیارە ئەوەش بۆ ئەوان باش نییە، دەوڵەتی تورک بە سیاسەتی ‘نیو عوسمانیی’ـەوە دەیەوێت سوریا بخاتە ژێر هەژموونی خۆیەوە و ئامادەکاری بۆ دەکەن”.
ماوهی دو ههفتهیه شاری كۆبانێ و ناوچهكانی پارێزگای حهسهكه له ژێر گهمارۆی گروپه چهكدارهكانی سهر به حكومهتی دیمهشقدایه و دهیانهوێت جارێكی دیكه بگهڕێنهوه بۆ ئهو ناوچانه كه ماوهی 11 ساڵه شهڕڤانانی كورد له دهستی چهكدارانی داعش رزگاری كردوه، ئهوهش به پشتیوانی توركیا و رهزامهندی ئهمریكا و ئیسرائیل.
له ئێستادا له ئاستی ههر چوار پارچهی كوردستان و كوردانی جیهان كۆدهنگی دروستبوه و ههموان خۆپیشاندان و ناڕهزایی دهردهبڕن له بهرامبهر هێرشی گروپهكان بۆ سهر حكومهتی دیمهشق، داوا دهكهن هێرشهكانی سهر كورد رابگیردرێت.