“کۆمه‌ڵگای كوردی كە پێیانوایە ئەو ژنەی جیابێتەوە تاوانێكی گەورەی كردوە”

ئا: هێڤی ئاوات

له‌جیابونه‌وه‌ی خێزاندا، ژنان رووبەڕووی دۆخێکی نەخوازراو دەبنەوە، ئه‌وان نیگه‌رانن له‌تێڕوانینی کۆمه‌ڵگا بۆیان، ژنێک که‌ له‌هاوسه‌ره‌که‌ی جیابوه‌ته‌وه‌ ده‌ڵێت “هەمیشە خەمی ئەوەمە چۆن هەڵسوكەوت بكەم تا خەڵكی لێم ڕازیبن‌و بەچاوێكی گوماناوی لێم نەڕوانن”.

بەهەشت ئیبراهیم، ژنێکی تەمەن ٢٨ ساڵه‌و یەكێكە لەو ژنانەی که‌ لەهاوسەرەكەی جیابوه‌ته‌وه‌، ئه‌و نیگەرانە لەتێڕوانین‌و قسەی كۆمەڵگاو باس لەوە دەکات “بەداخەوە بۆ کۆمه‌ڵگای كوردی كە پێیانوایە ئەو ژنەی جیاببێتەوە ئەوە ئیتر تاوانێكی گەورەی كردوە، بەبێ ئەوەی گوێ بدەنە هەست‌و نەستی ئەو ژنە، هەروەها بێ‌ ئەوەی بزانن هۆكارەكەی چییە، ئەوان تاكە شتێك بیزانن ئەوەیە كە جیابوه‌ته‌وه”.

بەهەشت كە دایكی دو منداڵە باسی لەوە كرد كە لەو كاتەوەی جیابونەتەوە پەیوەندییەكانی لەگەڵ کەسوکارو هاوڕێکانیشیدا زۆر سنوردار بوون، ئەو بەئاوینەی وت “تەنانەت ناتوانم لەگەڵ کەسێکی نزیکم یان هاوڕێیەكی كوڕم بوەستم‌، هەمیشە خەمی ئەوەمە چۆن هەڵسوكەوت بكەم تا خەڵكی لێم ڕازیبن‌و بەچاوێكی گوماناوی سەیرم نەکەن”.

وتیشی “زۆر بێزارم لەوەی خەڵکی هەمووی دەیەوێ خۆی لەژیانم هەڵقورتێنێت‌و هەستدەکەم هەموو هاتن‌و چوونێکیشم لەژێر چاودێریدایە، وەک ئەوەی تاوانێکی گەورەم کردبێت کە لەهاوسەرەکەم جیابوومەتەوە، نابێت زۆر دەربکەوم، نابێت زۆر ئارایش بکەم، نابێت جلی ڕەنگاوڕەنگ لەبەر بکەم، نابێت بۆ هەندێک بۆنەو ئاهەنگ بچم”.

تەنها ئەو ژنانەی كە جیادەبنەوە بیروڕایان بەو شێوەیە نییە، بەڵكو بەشێك لەکۆمەڵناس‌و دەرونناسانیش ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەو تیڕوانینە بەشیکە لەکلتوری زاڵی دواکەوتووانەی کۆمەڵگە.

رەوەند محەمەد، کە هەڵگری بڕوانامەی ماستەرە لەبواری کۆمەڵناسیدا ئاماژە بەوە دەکات کە ئەو ئافرەتانەی لەهاوسەرەکانیان جیادەبنەوە بەچاوێكی تر سەیر دەكرێن لەكۆمەڵگە، هۆكاری ئەوەش دەگەڕێنێتەوە بۆ “بارگاوی بونی كولتور كە گورزێكی كوشندەی لەئازادی ژن داوە، بەهەمان شێوە پیاوانیش جیادەبنەوە، بەڵام ئەو پرسیارە لای خەڵك دروست ناكەن، ئەوەش داخراویی كۆمەڵگەو نەبونی ڕۆشنبیری تاكەكانە جۆرێكە لەجیاکاریی‌و ئاپارتاییدی جێندەریی بەرامبەر بەژنانی جیابوەوە ئەنجام دەدرێت”.

ئەو کۆمەڵناسە پێشیوایه‌ که‌ زۆر ئاساییه‌ “ژنێك لەبری جارێك دە جار جیابوبێتەوە، بەلەبەرچاو گرتنی ئەوەی كە قوربانی دەستی ئەو جەلادانە بوصبێت كە ژنیان وەكو كاڵا سەیركردبێت‌و باوەڕیان بەوە نەبووە ژنیش مرۆڤێكە وەكو خۆیان”.

ئەو  وتی “کۆمەڵگەی کوردی لەم ساڵانەی دواییدا بەرەو پێشچوونی گەورەی بەخۆیەوە بینیوە، بەڵام هێشتا ئاسەواری ئەو بیرکردنەوە نەشیاوانە ماون، کە بەردەوامبوونی خێزانێکی نابەختیارو پڕ لەئاژاوەیان پێیباشترە لەوەی ژنێک جورئەتی ئەوەی هەبێت بەهەموو ژیانێک رازی نەبێت‌و بڕیاڕی جیابوونەوە بدات”.چیمەن عەبدولقادر، كە دەرونناس‌و توێژەرێكی كۆمەڵایەتییە باوەڕی وایە زۆر هۆکار هه‌یه‌ که‌ واده‌کات کۆمه‌ڵگا به‌و تێڕوانینه‌ له‌و که‌سانه‌ بڕوانێت کە جیادەبنەوە، ئەو بەئاوێنەی وت ” ترس لەهۆكارە شاراوەكانی پشت جیابونەوە هەیە، هەستێك دروست بوە كە تەنها نەگونجان لەیەكیان جیاناكاتەوە، بەڵكو خیانەت‌و هۆكاری دیکه‌ش هەن”.

ئەو بەئاوێنەی وت “لەکۆمەڵگەی کوردیدا جیاوازی هەیە لەنێوان ئەوانەی كە مێردیان مردوە لەگەڵ ئەوانەی جیابونەتەوە، لەزۆڕێک بنەماڵەو خێڵەکاندا بۆ نمونە نەریتێک دروستبووە کە شەرمە ژن پیاوی بمرێ‌و لەتەمەنێکدا بێت منداڵی هەبێت، جارێکیتر هاوسەرگیری بکاتەوە، کۆمەڵگەی پیاوسالاریش هەردوو حاڵەتەکە بەبێوەژن ناودەبات، بەڵام ئەو پیاوانەی جیادەبنەوە بەبێوەپیاو ناونابرێن”.

وتیشی “بەداخەوە له‌جیابونه‌وه‌ی خێزاندا ژنان قوربانی یه‌که‌من”.جیابونەوەی نێوان هاوسەران هەڵوەشاندنەوەی ئەو گرێبەستە یاسایی‌و شەرعییەی نێوانیانەو كۆتایی هاتنی پێكەوەژیانیانە لە ژێر ئەو ساباتەی كە كۆیكردونەتەوە. بەلەبەرچاوگرتنی تایبەتمەندی كۆمەڵگای كوردی مامۆستایانی ئاینیش بەپشتبەستن بەدەقە دینییەكان بیروڕای خۆیان هەیە.د.محەمەد پێنجوێنی، سەرۆکی لیژنەی فتوای سلێمانی ئاماژە بەوە دەکات کە هه‌ندێکجار جیابونەوە دواهەمین چارەسەرەو لەئیسلامدا جیابوونەوە حەڵاڵێکە خودا دایناوەو عەیبە نییە، ئەو بەئاوێنەی وت “”لەقورئاندا بنەماكانی جیابونەوە زۆر زیاتر باسكراوە لەگرێبەستەكە بەمەبەستی چارەسەركردنی كێشەكان نەك ترازاندن، ڕێگای چارەسەركردن لای هەردو ڕەگەزەو زۆرترین كات تەنها هەردوكیان ڕۆڵیان هەیە لەو كارە، كەسوكار تەنها ڕۆڵی دادوەریان هەیەو ئەوانەی كە لەیەك جیادەبنەوە بەشێكن لەم كۆمەڵگایە”

وتیشی “ئەگەر ئافرەت جیابویەوە لەهاوسەرەکەی، چەند ڕێگەیەک هەیە بۆ نەفەقەی، ئەویش ئەو مارەییەیە کە لەهاوسەرەکەی وەردەگیرێتەوە، ئەگەر چویەوە ماڵی باوکی، باوکی خەرجی دەکێشێت وەکو جاران، ئەگەر باوکی نەبوو براکانی لەسەریان واجبە”.

 ئەمە لەکاتێکدایە کە باری ئابوری زۆربەی ئەو ژنانەی لەهاوسەرەکانیان جیادەبنەوە خراپە، بەتایبەتی ئەگەر خاوەنی داهات‌و کاری سەربەخۆی خۆیان نەبن.

پارێزەر خۆزگە تاهیر، ئاماژە بەوە دەکات کە هەر توانجێک یاخود هەڵسوکەوتێکی نەشیاو بەرامبەر بەژنانی بێ هاوسەر بکرێت ئەوا لەڕووی یاساییەوە دەکرێت رووبەڕووی لێپێچینەوە بکرێتەوە، ئەو بەئاوێنەی وت “ئەگەر توانج‌و ڕەفتارێک بەرامبەر ژنانی بێ هاوسەر نوێنرا کە چووە خانەی سوکایەتی پێکردنەوە، ئەوا بەپێی یاسای سزادانی عێراقی‌و بەپێی ماددەکانی ٤٣٣و ٤٣٤ دەتوانرێت سکاڵا تۆمار بکرێت”.

سەرچاوە: سایتی ئاوێنە