4
د. كامەران مەنتك
ئەو گۆرانكارییە ستراتیژیانەی دوای رووخانی بلۆكی رۆژهەڵات روویدا، یەك راستەقینەی سەلماند، ئەویش ئەوە بوو، ئێران ئەژدیهایەكی خەوتووی رۆژهەڵاتی ناوەراستە، هەر كاتێك دەرفەتێكی بۆ بڕەخسێت، واگا دێتەوە و بەخێرایی گەورە دەبێت، چونكە هەموو بنەماكانی بوون بە ئیمپراتۆریای تیادایە، رۆژێك لە رۆژان ئیمپراتۆرییەكی گەورەش بووە پەلی بۆ هەموو لایەك هاویشتووە، ئەمە جگە لەوەی ئێران، بە چەمكە جیۆپۆلەتیكییەكەی شارستانییەتێكی تەواوە، واتە هێزیكی شارستانی گەورەیە، لە هەموو بوارەكانەوە دەتوانێت ركابەری هەموو شارستانیەت و ئیمپراتۆریاكانی تر بكات، ئەمەیە ئێران لە توركیا و بەشیكی زۆر لە وڵاتەكانی تری ناوچەكە جیا دەكاتەوە، بینیمان لە ماوەی چەند ساڵیكی كەمی دوای راگەیاندنی سیستەمی تاكجەمسەری، لە هەموو لایەكەوە پەلوپۆی هاویشت و فراوان بوو، هەر لە ئەفغانستانەوە بگرە تا دەگاتە تاجیكستان و بەشێكی زۆر لە وڵاتەكانی حەزوی قەزوێن و كەنداو و سوریا و لوبنان و ئێراق، كە ئەمە هاوسەنگی هێزی لە پانتاییەكی گەورەی جیۆپۆلەتیكی گۆڕی، وایكرد بەرژەوەندییەكانی ئەو وڵاتە راستەوخۆ رووبەڕووی بەرژەوەندی زلهێزەكانی تر، تەنانەت هاوپەیمانەكانیشی بێتەوە لەم ناوچەیە، بۆیە كەوتنە هەوڵی باڵكردن و بچووك كردنەوەی ئێران!
وەك باسكرا ئەو هەوڵانە سەرەتا لە سوریا و لوبنانەوە دەستیپێكرد و ئێستا پەڕیوەتەوە ئێراق، ئەو گۆرانكاریانەی ئێستا لە ئیراقدا روودەدا و ئەو شەرەی بە ناوی شەڕی گەندەڵی دەستیپێكردووە، بەشێكە لە هەوڵی گەڕاندنەوەی ئێران بۆ ناو سنوورەكانی خۆی. ئەزموونی 35 سالی رابردوو ئەوەی سەلماند، كە بچووكترین دەرفەت بكەوێتە بەردەم ئێران دەیقۆززێتەوە و سوودی لیوەردەگرێت. بۆیە جاریكی تر خەریكە بیر لەوە دەكرێتەوە، لە ئێراقیش دیوارێك لەبەردەم ئێران دروست بكرێت، كە ئەمە رێك لەگەڵ ئەو گۆڕانكارییانەدا دەگونجێت، كە بەسەر هاوسەنگی هێزی جیهانی و سیستەمی جیهانیدا هاتووە، لەبەرئەوەی هەلوەشانەوەی سیستەمی تاكجەمسەری، خەریكە رێگە بۆ سیستەمێكی تری جیهانی خۆش دەكات، كە رێز لە سیستەمی وێستڤالیا بۆ پەیوەندییە نێودەولەتییەكان دەگریت، بەرژەوەندییەكانی خۆی لە پاراستنی ئەو نەخشە سیاسیەدا دەبینێتەوە، كە دوای جەنگی یەكەمی جیهانی كێشرا.
كەواتە یەكێك لەو ئامڕازانەی بۆ گەراندنەوەی ئێران بۆ ناو سنورەكانی خۆی بەكاردەهێنرێت، بەهێزكردنەوەی ئێراقە، واتە ئێراق بكرێتە ئەو دەوڵەتەی، لە هەر چركەساتێكدا بێت، بتوانن دژی ئێران بەكاریبێنن و بیوەستێنن، بە تایبەتی ئەو شەڕەی نێوان ئەمریكا و ئێران، ئەوەی سەلماند، كە هێزی ئەمریكا و هاوپەیمانە ئیسرائیلییەكەی هەرچەند گەورە بێت، نەك ناتوانێت ئێران بووەستێنێت، بەڵكو بەهێزتریشی دەكات، بۆیە باشترین چارەسەرە بەهێزكردنەوەی گورگەكەی ئێراقە! بەڵام لێرەدا كێشەیەكی ستراتیژی هەیە، ئەویش ئەوەیە تاوەكو ئێستا ئێراق لەلایەن ئەو هیزە شیعیانەوە بەڕێوەدەچێت، كە بەشێكی زۆریان هاوپەیمانی ئێرانن، ئەمە گەمەكە تا رادەیەكی زۆر خاو دەكاتەوە، ئەگەر بتوانن هاوشێوەی سوریا بەرژەوەندییەكانی چین و روسیا لە ئێراق بپارێزن، ئەوە بەهۆی پێكهاتەی ئەو حكومەتە ناتوانن ئەو دیوارە دروست بكەن، كە لە كاتە پێویستەكاندا بەكاری بێنن! كەواتە دەبێت دەسەڵات لە ئێراقدا یا بخریتە دەست ئەو هێزە شیعە ئێراقچییانەی، كە بەرژوەندی نەتەوەیی دەخەنە پێش بەرژەوەندی ئاینزایی، یاخود دەبێتە دەسەڵات بدەنەوە دەست سوننە و (سەدام حوسێن) ێكی تر بەرهەم بهێنن، كە بتوانێت، هەمان ئەو رۆڵەیان بۆ بگێڕێت، واتە وەك عەرەبەكان دەیانگوت، دەروازەی رۆژهەڵاتی نیشتمانی عەرەبییان بۆ بپارێزێت! دیارە لەمەدا زۆربەی وڵاتە عەرەبییەكان هاوڕان، بە تایبەتی دەوڵەتانی كەنداو، ئامادەن بۆئەوەی خۆیان لە هەڕەشەكانی ئێران بپارێزن، هەموو پێویستییەكانی دامەزراندنی دەوڵەتێكی لەم شێوەیە دابین بكەن.
بەهێزكردنەوەی ئێراق سەرەتا دەبێت لە ناوەوە دەست پێبكات، وەك دەبینین ئێستا گۆڕانكارییەكانی ناوەوە ی ئێراق، راگەیاندنی شەڕی گەندەڵی و بەرزكردنەوەی دروشمی كۆكردنەوەی هەموو هێزەكان لە دەستی دەوڵەت، كە ئەگەرچی گرووپە چەكدارەكانی شیعە لەم لایەنەوە زیاتر زەق دەكرێتەوە، بەڵام مەبەستی سەرەكییان هێزەكانی كوردییە، كە لە ماوەی 35 رابردوودا نەیانتوانی هێزێكی یەكگرتوو دروست بكەن، بتوانێت ئەو رۆڵە بگێڕێت، كە ئێستا دەوڵەتی ئێراقی بۆ ئامادە دەكەن! گەڕاندنەوەی هەموو هێزەكان بۆ ژێر دەسەڵاتی دەوڵەت، واتە باڵكردنی ئەو هێزە كوردیانەی، كە لە پەرتەوازەیی و گەندەڵییەكی بێ هاوتا دەژین، بۆیە تاوەكو شەرعیەتی نەتەوەیی و شۆڕشگێڕی لەو هێزانە بسەننەوە، كە لە بنەڕەتدا لە ناوەخۆی كۆمەڵگەكەی خۆیاندا نەیانماوە، واتای ئەوەیە هیچ پاساوێكیان بۆ نەهێلنەوە بە هۆی دروشمی نەتەوایەتییەوە جارێكی تر خەڵك فریوبدەنەوە، ئەمجارەیان لە پەنای گەندەڵی و دزییەوە قۆڵبەستیان دەكەن، بەر لەهەموو كەسێك كۆمەڵگەی كوردی بەم كارە دەگەشێتەوە، كە لە ئێستادل هەموو زەمینەیەكی بۆ دابینكراوە.
كەواتە ئەوەی پێی دەگوترێت شەڕی گەندەڵی، لە بنەڕەتدا شەڕی بەهێزكردنەوەی ئێراقە، واتە بەهێزكردنەوەی ئەو دیوارەیە، دەتوانێت لە پانتاییەكی جوگرافی گەورە، سنوورێك بۆ پەلهاویشتنەكانی ئێران دابنێت .
1\7\2026
1\7\2026